Αρχική › Λεξικό σεισμών

Λεξικό Σεισμών

Όλοι οι βασικοί όροι της σεισμολογίας, εξηγημένοι με απλά λόγια. Από το «ρήγμα» και την «εστία» μέχρι το «τσουνάμι» και το «Ελληνικό Τόξο» — μια πλήρης ορολογία για να καταλαβαίνετε τι ακούτε μετά από κάθε σεισμό.

Βασικές έννοιες

Σεισμός

Η ξαφνική απελευθέρωση ενέργειας στο εσωτερικό της Γης, λόγω θραύσης των πετρωμάτων, που διαδίδεται ως σεισμικά κύματα και προκαλεί δονήσεις του εδάφους.

Ρήγμα

Επιφάνεια θραύσης μέσα στον φλοιό της Γης, κατά μήκος της οποίας τα δύο τμήματα πετρώματος μετακινούνται το ένα ως προς το άλλο. Το «σπάσιμο» ενός ρήγματος είναι η αιτία του σεισμού.

Εστία (υπόκεντρο)

Το σημείο μέσα στη Γη όπου ξεκινά η διάρρηξη του ρήγματος, δηλαδή εκεί όπου «γεννιέται» ο σεισμός.

Επίκεντρο

Η κατακόρυφη προβολή της εστίας στην επιφάνεια της Γης — το σημείο που βλέπετε σημειωμένο στους χάρτες σεισμών, πλησιέστερα στο οποίο γίνεται συνήθως πιο έντονα αισθητός ο σεισμός.

Βάθος εστίας

Η απόσταση της εστίας από την επιφάνεια. Οι επιφανειακοί σεισμοί (<70 km) γίνονται πιο έντονα αισθητοί κοντά στο επίκεντρο· οι βαθείς γίνονται αισθητοί σε μεγαλύτερη ακτίνα αλλά με μικρότερη ένταση.

Μέγεθος & ένταση

Μέγεθος (Magnitude)

Αριθμός που εκφράζει την ενέργεια που απελευθερώθηκε στην εστία. Είναι ένας και μοναδικός για κάθε σεισμό, ανεξάρτητα από το πού βρίσκεται ο παρατηρητής.

Κλίμακα Ρίχτερ

Η πρώτη ευρέως γνωστή λογαριθμική κλίμακα μεγέθους (1935). Αύξηση κατά 1 μονάδα σημαίνει ~10× μεγαλύτερο πλάτος δόνησης και ~32× περισσότερη ενέργεια.

Μέγεθος ροπής (Mw)

Η σύγχρονη, πιο αξιόπιστη κλίμακα μεγέθους — ιδίως για μεγάλους σεισμούς. Βασίζεται στη «σεισμική ροπή», δηλαδή στο μέγεθος του ρήγματος και τη μετατόπισή του.

Ένταση (κλίμακα Μερκάλι)

Περιγράφει πόσο έντονα έγινε αισθητός ο σεισμός και τις επιπτώσεις του σε ένα σημείο. Εκφράζεται με ρωμαϊκούς αριθμούς (I–XII) και διαφέρει από περιοχή σε περιοχή.

Ακολουθίες σεισμών

Προσεισμός

Μικρότερος σεισμός που προηγείται του κύριου σεισμού στην ίδια περιοχή. Αναγνωρίζεται συνήθως μόνο εκ των υστέρων.

Κύριος σεισμός

Ο ισχυρότερος σεισμός μιας ακολουθίας.

Μετασεισμός

Σεισμός που ακολουθεί τον κύριο, καθώς το ρήγμα «τακτοποιείται». Οι μετασεισμοί μπορεί να διαρκέσουν ημέρες έως μήνες και ορισμένοι να είναι αρκετά ισχυροί.

Σεισμική ακολουθία / σμήνος

Σύνολο σεισμών στην ίδια περιοχή σε σύντομο διάστημα. Στο «σμήνος» (swarm) δεν ξεχωρίζει σαφώς ένας κύριος σεισμός.

Κύματα & όργανα

Σεισμικά κύματα P και S

Τα κύματα P (επιμήκη) είναι τα ταχύτερα και φτάνουν πρώτα· τα κύματα S (εγκάρσια) είναι βραδύτερα αλλά συνήθως πιο καταστροφικά. Η διαφορά άφιξής τους χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό της απόστασης από το επίκεντρο.

Σεισμογράφος / σεισμόμετρο

Όργανο που καταγράφει τις εδαφικές δονήσεις. Δίκτυα σεισμογράφων εντοπίζουν το επίκεντρο και υπολογίζουν το μέγεθος ενός σεισμού.

Τεκτονική & Ελλάδα

Ελληνικό Τόξο

Η καμπύλη ζώνη όπου η αφρικανική λιθοσφαιρική πλάκα βυθίζεται κάτω από την ευρασιατική, νότια της Κρήτης. Είναι η αιτία της πολύ υψηλής σεισμικότητας της νότιας Ελλάδας.

Ζώνη υποβύθισης

Περιοχή όπου μια τεκτονική πλάκα «βυθίζεται» κάτω από μια άλλη, δημιουργώντας μεγάλους και ενίοτε βαθείς σεισμούς.

Κανονικό ρήγμα

Ρήγμα εφελκυσμού, όπου ο φλοιός «τραβιέται» και το ένα τμήμα κατέρχεται. Είναι ο πιο συνηθισμένος τύπος ρήγματος στον ελλαδικό χώρο (π.χ. Κορινθιακός, Θεσσαλία).

Ρήγμα μετασχηματισμού

Ρήγμα οριζόντιας ολίσθησης, όπου τα δύο τμήματα γλιστρούν πλευρικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το ρήγμα της Κεφαλονιάς, που κάνει το Ιόνιο την πιο σεισμογενή περιοχή της Ελλάδας.

Κίνδυνοι & εκτίμηση

Τσουνάμι

Σειρά θαλάσσιων κυμάτων που προκαλείται συνήθως από ισχυρό υποθαλάσσιο σεισμό. Στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί τσουνάμι (π.χ. 365 μ.Χ. στην Κρήτη, 2020 στη Σάμο).

Σεισμική επικινδυνότητα

Η πιθανότητα να σημειωθεί σεισμική δόνηση δεδομένης έντασης σε μια περιοχή μέσα σε ορισμένο χρονικό διάστημα. Αποτυπώνεται σε χάρτες ζωνών επικινδυνότητας.

Πλειόσειστη περιοχή

Η περιοχή γύρω από το επίκεντρο όπου ο σεισμός έγινε πιο έντονα αισθητός και προκάλεσε τις μεγαλύτερες επιπτώσεις.